|
محمود
نظری
دخاقاني په شعرونو کې طنزیه توکې
افضل الدین ابراهیم بن علی خاقانی حقایقی شروانی د شپږمې پېړۍ د فارسي ژبې
نامتو شاعر دی چې د آذربایجان په شروان کې زېږیدلی دی .
د هغه په شعرونو کې د طنزیه توکو رګونه ډیر په سترګو کیږی په ځانګړې توګه بیا د
هجوي سوروالۍ . هغه طنز ښه پيژني او دمسخرو سره اشنا دی نو ځکه یې په شعرونو کې
طنزیه توکژ ډیر لیدل کیږي.
هغه ډیر حساس شاعر وواو په ډیرو کوشنو شیانو مرور کېدی نو د غچ او کسات لپاره
يې هجو ته مخه کړی نو د نورو طنزی توکو په پرتله يې د هجو کونکو شعرونو کچه
لوړه ده
خو هغه په خپلو شعرونو کې د هجو کولو څخه انکار کوی او وایي زما په شعرو هجو
نشته
در همه دیوان من دو هجو نیایی
در همه گلزار خلد خار نیابی
په یوه غونډه کې یو شاعر دهغه پورته ناست وو هغه سمدستي دا شعر د هغه په هجو کې
ووایه :
گرفروتربنشست خاقانی
چه کند روزگاربی ادب است
قل هوالله نیز درقرآن
زیرتبت یدا ابی لهب است
خاقانی غوښتل خراسان ته ولاړ شي خو په «ری »کې ناروغ شو او دا طنزي شعر يې د
هغه ځای د آب اوهوا په هکله ووایه:
خاک سیاه بر سر آب و هوای ری
دور از مجاوران مکارم نمای ری
در خون نشسته ام که چرا خوش نشسته اند
این خواندگان خلد بدوزخ سرای ری
آن را که تن بآب و هوای ری آورند
دل آب و جان هوا شد از آب و هوای ری
ری نیک بد و لیک صدورش عظیم نیک
من شاکر صدورو شکایت فزای ری
نیک آمدم بری بد من بین بجای من
ایکاش دانمی که چه کردم بجای ری
عقرب نهند طالع ری من ندام آن
دانم که عقرب تن من شد لقای ری
سرد است زهر عقرب از بخت من مرا
تبهای گرم زاد ز زهر جفای ری
ای جان ری فدای تن پاک اصفهان
وی خاک اصفهان حسد توتیای ری
میر منند و صدور منند و پناه من
سادات ری ائمه ری اتقیای ری
هم لطف و هم قبول و هم اکرام یافتم
ز اخرار ری و افاضل ری و اولیای ری
از بس مکان مه داده و تمکین که کرده اند
خشنودم از کیای ری و ازکیای ری
چون نیست رخصه سوی خراسان شدن مرا
هم باز پس شوم نکشم پس بلای ری
گر باز رفتنم سوی تبریز اجازتست
شکرانه گویم از کرم پادشای ری
ری در قفای جان من افتاد و من بجهد
جان میبرم که تیغ اجل در قفای ری
هغه وایي یو سهار مې عزراییل ولید چې لوڅی پښې
له« ری» څخه تښتيد ما له هغه څخه وپوښتل: ته هم له «ری» څخه تښتې؟ هغه وویل:
هو! چې «ری» لاسونه خلاص کړي بیا ژوندی نه پریږدي.
دیدم سحر گهی ملک الموت را که پای
بی کفش میگریخت ز دست وبای ری
گفتم تو نیز گفت چو ری دست برگشاد
بویحیی ضعیف چه باشد بپای ری
او بل ځای په طنز وايي:
گوید این خاقانی دریا مثابت خود منم
خوانمش خاقانی اما از میان افتاده قا
یا:
گیرم که دل درست ما نیست
آخر نام درست ما هست
خاقانی را اگر سفیهی
هنگام جدل زبان فروبست
اینهم زعجایب خواص است
کالماس بضرب سرب بشکست
یا:
حوری ازکوفه بکوری زعجم
همیداد و حریفی میجست دم
گفتم ای کور دم حور مخور
کو حریف تو ببوی زر تست
هان و هان تا نه خری دم نخوری
ور خوری این مثلش گوی نخست
که خری را به عروسی خواندند
خر بخندید و شد از قهقه سست
گفت من رقص ندانم بسزا
مطربی نیز ندانم به درست
بهر حمالی خوانند مرا
کاب نیکو کشم و هیزم چست
یا :
لاف از هنر میار که بر مرکب هنر
جای عنان منم ، محل پاردم تویی
یا :
مادرم کرد وقت نزع دعا
که ترا بابگ و نام سرمد باد
عمر توعمر نوح باد ولی
دولتت دولت محمد باد
هغه د حج په هلکه دا ټوکه ویلې ده:
چون بحد کوفه باز آیند حاج از بادیه
خلق یک فرسنگ استقبال خویشان می کنند
خویش جانم بوی بغداد و دم دجله است و بس
کز همه آفاق استقبال ایشان می کنند
هغه په بغداد کې د هغه وخت د ښځو همجنس بازی په یو هزلی شعر کې داسې بیانوي
اهل بغداد را زنان بينی
طبقات طبق(جنسی نژدیوالی )زنان بينی
هاون سيم زعفرانسايان
فارغ از دستهی گران بينی
ماده بر ماده اوفتان دو به دو
همچو جوزا(دوه ورونه) و فرقدان (دوه ستوری )بينی
چار بالش چو نقره از پس و پيش
دو رفاده ( د زخم پټي )ز پرنيان بينی
چون طبق بر طبق زنند، افغان
در طبقهای آسمان بينی
بس كن، اين هزل چيست خاقانی
كه ز هزل، آفت روان بينی
گر به نقش زنان فرود آیی
همچو نقش زنان زيان بينی
هغه د خپل ژوند په هجو کولو کې وایي
ز کس سخن چه نیوشم حدیث خوش چه سرایم
تنور گرم نبینم فطیرها چه سریشم
ز غصه چون بره نالم که سوی میش گذاری
که برنیارد شاخم بره نیارد میشم
ز سردی نفس من تموز دی گردد
چه حاجت است در این دی به خیش خانه و خیشم
ز چار نامه عیان شد که من موحد نامم
به چار کیش خبر شد که من مقدس کیشم
چو نان طلب کنم از شاه عشوه سازد قوتم
چو آب خواهم از ایام زهر دارد پیشم
خدایگانا در باب آن معاش که گفتی
صداع ندهم بیشت جگر مخور بیشم
مرنج اگرت بگویم بنان و جامه مرنجان
بنان و جامه رسان از بنان و خامهی خویشم
ریسمان از رگ جان سازم و سوزن ز مژه
دیده را دوختن لعل قبا فرمایم
اول از عودم خائیدهی دندان کسان
آخر از سوختهی عالم دندان خایم
گر به من دندان کردند سپید این رمزی است
کاول و آخر دندان کسان را شایم
خاقانی خپل استاد (ابوالعلاء گنجوی )، خپل شاګرد مجیرالدین بیلقانی، خپل ملګری
رشیدالدین وطواط په خپلو شعرو کې هجو کړي د هغه هجوې د کنايي او کنځلو ډکي دي.
هغه د وطواط په هجو کولو کی وایي
این گربه چشمک این سگک غوری غرک
سگسارک مخنثک و زشت کافرک
با من پلنگ سارک و روباه طبعک است
این خوک گردنک سگک دمنه گوهرک
بوده سگ رمنده و اکنون به بخت من
شیرک شده است و گرگک و از هر دو بدترک
خنبک زند چو بوزنه، جنبک زند چو خرس
این بوزنینه ریشک پهنانه منظرک
خرگوشک است خنثی زن و مرد در دو وقت
هم حیض و هم زناش، گهی ماده گه نرک
این پشم سگ که … سگش خوانم از صفت
چو … سگ برهنگک و سرخ پیکرک
چون یوزک قمی جهد از دم آهوان
با دوستان رود گفتار در برک
گرد غزالکان و گوزنان بزم شاه
فحلی کند چو گور خرک گرد مادرک
گر دست و پاش چون سگک کهف بشکنی
هم برنگردد از دمشان این سبک سرک
بینام هم کنونش چو بید سترک خصی
این بد گهر شکالک و توسن رگ استرک
خاقانیا گله مکن او از سگان کیست
خود صیدکی کند سگک استخوان خورک
سگ عفعفک کند چو بدو نانکی دهی
دم لابگک کند بنشیند پس درک
میزان حکمتی و تو را بر دل است زخم
زین شوله فعل عقربک شوم نشترک
هم شوله بود کو پس شوال زخم زد
بر تارک مبارک پور طغان یزک
یو ورځ خاقانی د ابوالعلا گنجوی ته یو شعر واستوئ هغه يې په ځواب کې دا لاندې
دوه بیته راواستول
خاقانیا اگر چه سخن خوب دانیا
یک نکته گویمت بشنو زایگانیا
هجو کسی مکن که تو زمه بود به سال
شاید ترا پدر بود و تو ندا نیا
اخځلیکونه
rira.ir-1
kovsar.org/adbestan-2
7sang.com-3
zange- akhar.blogspot.com-4
shahrbaraz.blogspot.com-5
khar.blogspot.com-6
Ganjoor.net/khaghani-7
Andishaenau.com-8
-9امیر نعمتی لیمایی، روزنامه مردم سالاری
|