|
کور | تګلاره | اړیکې | محمود نظری |
||||||||||||||
|
|
|
|||||||||||||
|
محمودنظری
هزل په ادبیاتو کې
خندو ل او مسکول زموږ د ژوند او کلتو ر یوه برخه ده په دې هکله مولوی د شمس په دیوان کې لیکي:
دخندو لو او مسکولو توکې څلور دي: هزل،هجو، طنز او ټوکه هزل: د خلکو ځانګړي او پټ خاصيتونه رسوا او بربنډو ی . چې دا ممنونه نړۍ ده. لکه د سعدی او مولانا هزلیات. د هزلیاتو، هجویانو او ټوکو لیکل په افغاني ادب کې مولانا او سعدی باب کړې دي. په هزلیاتو کې: نقیضه ویل، ښارآشوبی، نادره ویل،لودگی، ټوکې ویل، فضولی، ظرافت،شیرین زبانی،شوخ چشمی، زنخ زنی،حاضر ځوابی.مزاح ویل.مضحکه ګرځول.متلک ویل.لطیفه ویل،لاس اچول،ریشخند ول راځي.. چې په ټولو کې يې لطیفې ا و لنډ ټکي ډیر اهمیت لري ځکه لنډ ، دمانا ډک او خندونکي دي.
هزل د ادب پوهانو په اصطلاح هغه شعر دی چې پر چا باندی ناروا ووایي یا هغې توکې دي چې د اخلاق او ادب خلاف وي خو ځینې شاعران په هغه ویاړی او هغه ښوونه ګڼي.
سنایی وایي: زما هزل هزل نه دی زده کړه ده.
عبید زاکانی بیا وایي: هزل خوار مه شمیرئ او هزل ویونکو ته په ټیټ نظر مه ګورئ.
عبید زاکانی وایي: خرد جوی، خرد خواه، خرد در خرد زبــان مـغــانــت از این بـر نگــــذرد
هر لحظه زبان خود چو شمشير كند و از مدح، سگى را صفت شير كند انبان دروغ را زير و زبر كند تا اين شكم گرسنه را سير كند
مولانا هم هزل پټه خزانه په خرابه کې بولي او وایي:
هزلها گويند در افسانهها .
. گنج ميجو در همه ويرانهها
هزلها ِجد است پيش عاقلان
جاهل ار زر برد خاكستر شود
سنایي
هم په حديقه کې خپل هزل ته ښوونه وایي
:
بيت من، بيت نيست، اقليـــم اسـت
هزل و جدّم، هم از يكي خانه است هزلم از جدّ ديگـــران خوشتـــــر
مولانا بل ځای
وایي: هزل، تعليم است آن را جــد شنــو
تو مشو بر ظاهر هزلش گرو هزلها جدّ است پيش عاقلان
هزل بگذار و جدّ ازو بردار
ګورو چې ځينې شاعران په
هزلیاتو فخر کوي خو ځینې نور بیا هغه غندی د بېلګې په ټوګه مولانا دا ځل
پښیمانه کیږی او د هزل خلاف داسې وایي: گوش سر بربند از هزل و دروغ تا ببينى شهر جان با فروغ او اوحدی بیا وایي: هزل، آبت زرخ فرو ريزد وز فزونيش دشمنى خيزد خاقانی وايي: بس كن، اين هزل چيست خاقانى كه ز هزل آفت روان بينى ناصر خسرو وايي: مكن فحش و دروغ و هزل، پيشه مزن بر پاى خود، زنهار، تيشه منجيكترمذى وایي: محال را نتوانم شنيد و هزل و دروغ كه هزل گفتن، كفر است در مسلمانى ددې دوه ګونو ویناو علت به شاید په خپله د هزل په ډول اړه ولري. ادیبانو اوپوهانو هغه هزلیات ستايلي دي چې درښتیا د دایرې نه يې پښه نه وه راوتلې. دلته د ځينو مشهورو هزلیاتو یادونه کوو اختیار یې ستاسودی چې هغه څرنګه ګڼئ. دسعدی هزلیات: بزرگى ديدم اندر كوهسارى قناعت كرده از دنيا به غارى
چرا گفتم: به شهر اندر نيايى كه بارى، بندى از دل برگشايى بگفت: آنجا پري رويان نغزند چو گِل بسيار شد پيلان بلغزند
سعدی بل ځای وایي:
خوش بُـوَد دل بستهگی با دلبری ماهرویی، مهربانی، مهتری جمجمی مردانه در پایاش
لطیف بر سرش خربندگانه میزری
خوشترست از دختری در چادری تا برانگیزند مهر شوهری خط زنگاری و خال مشکبوی در نمیباید به حسناش زیوری مقنعی گر حورئی بر سر کند
من گلیمی دوست دارم در بری شرح آن چون من ندان دیگری تا چو در روی اوفتد سیمین زنخ زیر وی گسترده باشد بستری شاهد مطبوع شهری را بسست آفتابی بس بود در کشوری پادشاهان خواب بر منظر کنند عارفان بر پشت زیبا منظری این عصا کاندر میان (...) توست شکند گر آهنین باشد دری بیش از این در نامه نتوانم نوشت این حکایت را بباید دفتری
سعدی بل ځای وايي: گفتم که بیا پیش من ای حور نژاد گفتاا که بیار تا چه ام خواهی داد گفتم که دعا کند به تو مادر من گفتا به دعای مادرم خواهی گاد؟ بل ځای وایي: دوش گفتم زعشق توبه کنم که گه رفتن از جهان آمد توبه کردم از ین سخن که مرا یاد آن یار دلستان آمد بر زبان نام (.....) او بردم (......) را اب بر دهان آمد بل ځای وایي: آمد به نماز آن صنم کافرکیش ببرید نماز مومنان و درویش می گفت امام مستمند دل ریش ایکاش من از پس بودی، وی از پیش دوست می دارم که بر (.....) اش برم نازنین ترعضوی از اعصای من بل ځای وايي: جامع هفت چیز دریک زور نه عجب گربمیردآن دابه سیربریان وجوزوماهی وماست تخم مرغ وجماع وگرمابه بل ځای وایی: هرچه مرشد تو بینی اندر دهر جمله از (.....) شوند شهره ی شهر هرکه (.....) بیشتر بدادندی نام مرشد براو نهادندی
مولانا وایي:
یک کنیزک یک خری بر خود فکند از وفور شهوت و فرط گزند آن خر نر را بگان خو کرده بود خر جماع آدمی پی برده بود یک کدویی بود حیلتسازه را در نرش کردی پی اندازه را غني وایي:
لويه خيټه، غټه
(...)، نرۍ پښی ببره ږيره
د غني دا هزل وګوری چی یو نیوکه په کې نغښتی ده راشه راشه ساقي راشه درې درې ملادرې په ما باندې بدې لګي ستاپخې پخې خبرې ته له ميني بې خبره ته د حسن نه منکريې دا محفل دی درندانو ها خوا خوا ليرې ليرې د شرابو د څکون دي ستا ترخې شونډې ببرې ورشه دغلته خيرات دی تالي ټول ايښي دي ليرې دګنجۍ په شان خورېکه په مرداره دې وزرې غني پر دې بسنه نکوي،مخکې ځي او ملاته هغه څه وايي چې د نورو خوله پرې سوځي: وايي ملاجان چې په جنت کې حورې پندې دي غټې، غټې، سېينې،سېپنې، مستې او بربنډې دي ګوره بمبلي ته چې يې خوله د لاړوډکه شوه ښانګو کې د حورو ترې«الحمد قلهو»روکه شوه کوره داشنا په ږيره لاړې را روانې شوې ټول شهوت، شهوت، سترګې ورانې شوې، شيطانې شوې خوشال بابا بیا وایي كه زه نه واى تا به ځان لره بلل څوك په پالنگ به دې داهسې درختل څوك
يو بل ځاى وايي:
زه خوشال كمزورى نه يم چې به ډار كړم
ایرج میرزا وایي: به قربانت مگر سیری؟ پیازی؟
که توی بقچه و چادرنمازی؟ چرا مانند شلغم در جوالی؟ به عصمت نیست مربوط این طریقه چه ربطی گوز دارد با شقیقه زمن مترس که خانم خطاب کنم -
از او بترس که همشیره ایت خطاب کند .
دلته یو هزل د بیلګي په توګه راوړو: کازي وویل: ډیر ښه يې کړي د ښځو ځای چې هرڅه تنګ وی هغومره ښه !...
لمنلیکونه ۱-ویکیپدیا، دانشنامه آزاد ۲-گلستان سعدي - باب عشق و جواني سعدی در هزلیات Aqueeerdiaries۳- ۴-کتابخانه الکترونيکی دوات ۵-هزلیات سعدی ۷-آموزه هایی از مثنوی مولانا جلال الدین محمد بلخی داستان آن کنیزک که با خر خاتون ....۸-بالاترین ویب ۹-موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران (مقالات) ۱۰- WWW.IICHS.ORG www.afghansolidarity.com/forum۱۱-
۱۲-وحید ضیایی---بررسي طنز آميخته به هزل در مثنوي news.gooya.com/culture۱۳- ۱۴-د خوشال کلیات ۱۵د غنی اشعار
|
||||||||||||||
|
|
||||||||||||||